Voix de Femmes, 2005, μέρος δεύτερο

Στην εν λόγω εκδήλωση είχα την τύχη να παρακολουθήσω και την τελευταία μέρα, όταν όλες οι κυρίες που συμμετείχαν έδωσαν το παρόν. Κι αν την προηγούμενη φορά αναφέρθηκα στην Ελληνική παρουσία της Φριντζήλα, τώρα θέλω να καταγράψω τις εντυπώσεις μου από το φεστιβάλ γενικότερα.
Μπαίνοντας στο συναυλιακό χώρο ( μια διαμορφωμένη πρώην λαϊκή αγορά στις Βρυξέλλες) , την παρέα μας κύκλωσε μια ασφάλεια, μια καλοπέραση και μια υποβόσκουσα καλοζωισμένη μελαγχολία σαν αποσταγμένη από το πρώτο δάκρυ που μας σκούπισε η μάνα μας. Μπροστά μας τραπεζάκια, σπαστές καρεκλίτσες, σαν τα πανηγύρια στο χωριό, τότε παλιά, πριν τα μαγαρίσει το μπουζούκι κι η κατάρα του δημώδους. Αλλά κι όχι ακριβώς όπως τότε, προς θεού, σιγά μην σπαταλήσω λέξεις μόνο και μόνο για ένα ψευτό-revival της παιδικής μου ηλικίας. Χρησιμοποιώ την ανάμνηση μόνο σαν μεταφορά για κάτι που χάθηκε για πάντα και την κληρονομιά του οποίου αναγνωρίζουμε πλέον σε εκφράσεις ανθρώπων που ψάχνουν το ίδιο μ' εμάς.
Στο μεταίχμιο μιας νέας ηλικιακής κατηγορίας, ας παρατηρήσω ότι παρά τις αντίξοες συνθήκες υπάρχει και καλοπερνάει: κόσμος κοσμοπολίτικος αλλά κι αυθεντικός στη μοναξιά του, ανθρώποι που σηκώνουν στο ένα χέρι μια παράδοση που πνέει τα λοίσθια και με το άλλο δείχνουν στο παιδάκι της πώς να χορεύει. Χωρίς ενοχές, ίσως χωρίς τη χάρη των προγόνων αλλά και χωρίς την προσποίησή τους: όπως αρμόζει στον εκλεκτό που ξέρει ότι στα σταυροδρόμια η κατάλληλη κατεύθυνση είναι η αντίθετη από κει που δείχνει η σηματοδότηση.
Έτσι βρέθηκα κι εγώ ένα βράδυ στις Βρυξέλλες, ανάμεσα από μανάδες, κόρες και γιαγιάδες από όλα τα μέρη της γης: Χριστιανές, Εβραίες, Μουσουλμάνες κι Άθεες, λικνιζόμενες σε αρχαϊκούς ρυθμούς, χαρίζοντας απλόχερα τα δώρα τους, όπως κάνουν τόσα χρόνια.
Όταν στο τέλος οι γυναίκες κι οι παρέες τους κατέληξαν να χορεύουν και ν' αγκαλιάζονται πάνω σ' ένα πολύχρωμο χαλί, μια τραγουδίστρια από την Αίγυπτο κοίταξε το πλήθος, κούνησε τα χέρια της σύμφωνα με έναν Φαραωνικό θεραπευτικό ρυθμό και το λύτρωσε απ' τα βάσανά του. Και δε μιλάω εδώ με παραβολές, ούτε με ποιητική αδεία. Μιλάω για την συλλογική στιγμιαία απελευθέρωση με ηχητικά μέσα μιας Γυναίκας-αρχέτυπο από την ταύτισή της με την Έλλειψη (η οποία ταύτιση είναι απόροια της γλωσσικής φαντασίας ενός αρχέτυπου Άντρα-Φιλοσόφου που χρόνια τώρα προσπαθεί να βάλει τα πάντα σε λέξεις).
Σαν τέλειωσε η μουσική, μια μικρή Γαλλιδούλα που είχε το όνομα ενός λουλουδιού με κοίταξε με μάτια που άστραφταν: "ποτέ άλλοτε δεν ξανάνιωσα τόσο όμορφα σε συναυλία" μου είπε. Της χαμογέλασα κρύβοντάς της πως η δεύτερη φορά είναι πάντα καλύτερη από την πρώτη.

Voix de Femmes 2005 (στο Βέλγιο)

Voix de femmes: ένα φεστιβάλ από γυναίκες, με γυναίκες, για γυναίκες και τις παρέες τους. Βρέθηκα εκεί για δυό μέρες. Στις 4 Νοεμβρίου η Μάρθα Φριντζήλα μαζί με μια παρέα καταπληκτικών μουσικών ερμήνευσε γνωστά τραγούδια με έναν τρόπο που αποκάλυψε άγνωστες πτυχές τους. Στην περίπτωση της Φριντζήλα τη λέξη 'ερμήνευσε' πρέπει να τη διαβάζουμε κυριολεκτικά. Δεν πρόκειται απλά και μόνο για το τραγούδισμα μιας μελωδίας. Η ερμηνεία της Φριντζήλα σκαρφαλώνει σαν κισσός στη στέρεα δομημένη σκαλωσιά τής ενορχήστρωσης. Έτσι στρώνει το δρόμο για τον τυχερό ακροατή, που με τη βοήθεια αυτής της ερμηνείας μπαίνει στη θέση ανάμεσα στο υποκείμενο και το αντικείμενο του τραγουδιού, αντιλαμβάνοντας τα κρυμμένα μεγαλεία του.
Για να μιλήσω με ένα πιο προσιτό παράδειγμα, ας αναφέρω το χιλιοακουσμένο (και πολυαγαπημένο) τραγούδι 'Γυφτοπούλα΄ (στο Χαμάμ). Όπως συμβαίνει με τα γνωστά, 'καθιερωμένα' τραγούδια καθείς τα κουβαλάει μέσα του με τις δικές του εικόνες, σ' ένα υποσυνείδητο αλισβερίσι συμπαντικού διαλογισμού.
Φανταστείτε την έκπληξή μου όταν η ερμηνεία της Φριντζήλα για πρώτη φορά με έβαλε (ως ακροάτρια) στη θέση της γυφτοπούλας. Τόσον καιρό αντιλαμβανόμουν τον ερωτισμό του τραγουδιού από την οπτική γωνία του τραγουδιστή-άντρα. Και μην ξεγελιέστε: δεν πρέπει απλά να αλλάξει το φύλο του τραγουδιστή για να αλλάξει και η οπτική γωνία. Η γυφτοπούλα της Φριντζήλα και της παρέας της δεν είναι απλά μια γυναίκα που τραγουδάει ένα αντρικό τραγούδι: είναι το ίδιο το αντικείμενο του πόθου, ημερωμένο από όλη την αγάπη που έχει δεχτεί τόσα χρόνια, δυναμωμένο από τους τεμενάδες των θαυμαστών του. Στέρεο οικοδόμημα γυναίκας, σκαλί για να πατήσεις πάνω του και να δεις τι κρύβεται πίσω απ' τον τοίχο.

(περισσότερα για το φεστιβάλ σύντομα)

Ο ποιητής απέθανε, ζήτω τ' ολόγραμμά του

Διαβάζω στην εφημερίδα ότι κάποιοι βάλθηκαν με τη βοήθεια της νέας τεχνολογίας να 'αναστήσουν' τον Ντύλαν Τόμας. Ο υπολογιστής επεξεργάστηκε τα δεδομένα για 'χιλιάδες ώρες' και το αποτέλεσμα είναι ένα απαγγέλλων ολόγραμμα του μακαρίτη. Η κόρη του εκλιπόντος εγκρίνει το έργο (αναγνωρίζοντας την νεκρική/μουσειακή υπόσταση του εγχειρήματος που βαλσαμώνει το είδωλο σε μια νεκρανάσταση απ' την ανάποδη) -αλλά αρνείται να παραστεί. Και καλά κάνει: στο κοινό του πατρός της χαρίζει τη δόξα, για τον εαυτό της κρατάει την προσωπική μνήμη.

Με κάτι τέτοια πρότζεκτ η λέξη 'τυμβωρύχος' γίνεται λιγότερο βρώμικη αλλά όχι και λιγότερο αποπνικτική μια και πλέον αναδεύει οπτικές ίνες κι όχι το έδαφος.

Μυριάδες εικόνες

Εκατοντάδες χιλιάδες φωτογραφίες, γκραβούρες, καρτ-ποστάλ και χειρόγραφα πέσαν στο πηγάδι της ψηφιοποίησης κι όταν πιάσαν πάτο στήθηκαν μπροστά στην οθόνη. Μια επίπονη ταξινόμηση σαν αυτή της Βιβλιοθήκης της Νέας Υόρκης στην οποία αναφέρομαι, θα κάνει πολλούς βιβλιοθηκάριους να σκάσουν από τη ζήλεια τους. Αλλά και τους λίγους εναπομείναντες πολέμιους της εικόνας να γυρίσουν συγχισμένοι την πλάτη τους.

Μια συλλογή δεν είναι τίποτα και μια βάση δεδομένων είναι μια τρύπα στο νερό. Αλλά για κάθε νέο, επίδοξο μουσειοδίφη, όλο και κάποια ιστορία θα περιμένει στην επόμενη γωνιά, στο επόμενο εύρημα. Κάποιοι ανάμεσά μας είναι προορισμένοι να ξεφυλλίζουν το οικουμενικό άλμπουμ. Αφιερωμένο εξαιρετικά σ' αυτούς με την ευχή να βρούνε γρήγορα αυτό που ψάχνουν.