σσσσσ, άκου...

Εφιστώ την προσοχή στον σύνδεσμο που μόλις πρόσθεσα στην αριστερή στήλη. Πρόκειται για μια ιστοσελίδα γεμάτη ηχητικούς θησαυρούς. Για εραστές της ποίησης και όχι μόνο.

Θα λείψω για λίγο

Αν θέλετε να μάθετε πού είμαι, δείτε την δεύτερη φωτογραφία κάτω από τον τίτλο 1930 BST (1830 GMT) στο εξής άρθρο.

Υ.Γ. Δεν τον σνομπάρω τον Χάρι Πότερ γιατί η βιβλιοφάγος ανιψιά μου που ξεκοκάλισε τη σειρά έχει καλό γούστο, το ξέρω κι εμπιστεύομαι τη γνώμη της. Το βασικό επιχείρημα κατά των επικριτών είναι ότι "έκανε τα παιδιά να επιστρέψουν στο βιβλίο." Ναι, αλλά ειλικρινά δε θυμάμαι ποτέ παιδιά να στήνονται στις ουρές για να πάρουν ένα βιβλίο. Θυμάμαι όμως κοριτσάκια να στήνονται στην ουρά για τους Beatles, κυρίες να στήνονται στην ουρά για βασίλισσες και βασιλιάδες αλλά και νοικοκυρές να στήνονται στην ουρά για να δουν τον Ριτζ από το Τόλμη και Γοητεία (στην εποχή-μεταίχμιο μεταξύ κρατικής και ιδιωτικής τηλεόρασης). Άρα το επιχείρημα δε στέκει. Θέλω να πω, κι ο Λεπέν έκανε τους Γάλλους να επιστρέψουνε στις κάλπες, αυτό όμως δε σημαίνει ότι ο Λεπέν είναι καλός. Γενικά, ό,τι κάνει τους ανθρώπους να στήνονται σε ουρές, πιο πολύ με κακό παρά με καλό μάτι το βλέπω.

hey you

Πάει ο καιρός που η λέξη ΕΣΥ έκανε κάποιον να σκεφτεί κατευθείαν τα νοσοκομειακά κτίρια που κάποιες δεκαετίες πριν άρχισαν να ξεφυτρώνουν σε άσχετες γωνιές της επαρχίας.

Τώρα, με το νέο εγχειρίδιο μακροζωΐας "ΕΣΥ, Οδηγίες Χρήσης", όλοι πια καταλαβαίνουν ότι η λέξη αναφέρεται σε εκείνους. Εσύ είμαι εγώ, καλά που το κατάλαβα.

Αλλά ας μην ξεχνάμε και την συρικνούμενη, κουλτουριάρικη μειοψηφία που το τελευταίο εγχειρίδιο που καταδέχθηκε να βάλει στην βιβλιοθήκη της είναι το "Ζωή, οδηγίες χρήσεως" του Περέκ. Εκεί να δεις συνειρμούς...

Πάντως δεν είναι μόνο το παλιομοδίτικο "χρήσεως" που κάνει τους οπαδούς των μικρών, στακάτων κειμένων να βγάζουν σπυράκια μόλις έρχονται αντιμέτωποι με "κουλτουριάρικα", μεγάλα κείμενα όπως του Περέκ. Είναι και το γιατί κανένας από τους αμιγώς μεταμοντέρνους δεν αισθάνεται βολικά όταν έρχεται αντιμέτωπος με το από πού πραγματικά τραβάει η σκούφια του.

Γι' αυτό και πολύ περισσότεροι θα προτιμήσουν το βιβλίο το εξώφυλλο του οποίου κοσμεί αυτό το ποστ. Με την ελπίδα ότι αν μακρύνει κι άλλο η ζωή τους, ίσως βρουν κάποια μέρα το αντίδοτο για το μεγάλο χασμουρητό που κυνηγάει από πίσω κάθε βιβλίο αυτοβοήθειας.

Το αυγό της κότας

Ευρισκόμενη αντιμέτωπη με την νιοστή συνέντευξη σε λιγότερο από μία εβδομάδα του μπεστσελερίστα Κοέλο, αναρωτιέμαι: από κάτι τέτοιους τύπους τους παίρνουν συνεντεύξεις γιατί είναι διάσημοι, ή είναι διάσημοι επειδή τους έχουν ξεπατώσει στις συνεντεύξεις;

Περί χωροχρόνου

"Καμιά φορά πιστεύουμε ότι νοσταλγούμε έναν μακρινό τόπο ενώ στην πραγματικότητα νοσταλγούμε μόνον τον χρόνο που ζήσαμε εκεί, τότε που ήμασταν πιο νέοι και πιο φρέσκοι. Έτσι λοιπόν μας ξεγελάει ο χρόνος: φορώντας τη μάσκα του χώρου. Αν ταξιδέψουμε ως εκεί, θα συνειδητοποιήσουμε την πλάνη μας."

(Α. Σοπενχάουερ, από ΤΟ ΔΕΝΤΡΟ του περασμένου χειμώνα, τεύχος 153-154)

=====

«Κι όμως, όταν ξύπνησα εκείνη τη μέρα μετά το φιλί της Θέλια, σκεφτόμουν ότι τα είχα καταφέρει, ότι αν ώς τότε ένιωθα να μη χωράω στο πετσί μου ήταν επειδή πίστευα ότι έπρεπε να βρω έναν τόπο που να ικανοποιεί τις επιθυμίες μου και ποτέ έναν άνθρωπο. "Η Θέλια είναι το σπίτι μου" σκέφτηκα εκείνο το πρωί.»

(Elia Barcelo, Το μυστικό του χρυσοχόου, απόσπασμα από τη σελίδα 64, από την κριτική των Νέων)

Τα ημερολόγια του Κάφκα τώρα και σε μπλογκ.

Για όσους τους ενόχλησε αυτή η μορφή, ιδού τα ημερολόγια του Κάφκα (και όχι μόνο) σε μορφή κατεβατού.

Για όσους αντιστέκονται, ναι είναι και σε βιβλίο, μεταφρασμένα και στα Ελληνικά, σε βιβλιοπωλεία αλλά και σε καρότσια δεύτερο χέρι. (Αν και όσοι αντιστέκονται στην οθόνη, μάλλον τα έχουν διαβάσει κιόλας - ή όχι;)

Τι σκρολάρισμα, τι ξεφύλλισμα: τα τελευταία μέρη όπου είναι γραφτό να συναντήσει κάποιος έναν συγγραφέα. Αν έχει ψυχή που ξέρει να διαβάζει, εννοείται.

Νόλεμπ

Μέσα στο πλήθος κείμενων που αναφέρθηκαν στο νεοφώτιστο Νομπελίστα Παμούκ, χτύπησε επανειλημμένα ο δαίμων του τυπογραφείου. Πάνω από μια φορά, λοιπόν, αναφέρθηκε το μικρό του όνομα ως Οχράν, αντί για Ορχάν. Και μια και η ανθρώπινη γλώσσα φαίνεται να δείχνει μια σαφή προτίμηση προς το -χρ- ας της δώσουμε κάτι για να παίζει:

"Η ώχρα της δύσης του Ορχομενού ωχριά μπροστά στην επερχόμενη ενορχήστρωση ένος σμήνους από ορχιδέες..."

Αυτά έγραψε ο λογοτέχνης δίνοντας στον αναγνώστη να καταλάβει ότι προτιμούσε μια έκθεση λουλουδιών από μια πρόταση με νόημα.

Υ.Γ. Οι άγριες ορχιδέες της φωτογραφίας είναι φωτογραφημένες από την Bianca Polak.

Το ημερολόγιο ενός σαλιγκαριού

Το 1967, ο Γκύντερ Γκρας διάβαζε το "Oertlich betaeubt" σε μια δημόσια εκδήλωση. Ξαφνικά, ένας ναζί που ήταν στο ακροατήριο πηγαίνει προς το μέρος του, αρπάζει το μικρόφωνο, βγάζει μια ομιλία διαμαρτυρίας κατά του γεγονότος ότι άνθρωποι σαν αυτόν, οι οποίοι πολέμησαν για το καλό της πατρίδας πλέον διασύρονται, απευθύνει ένα ναζιστικό χαιρετισμό κι αυτοκτονεί καταπίνοντας το περιεχόμενο μιας κάψουλας με υδροκυάνιο. Ο Γκρας έγραψε για το περιστατικό στο βιβλίο του "το ημερολόγιο ενός σαλιγκαριού".

Η κόρη του αυτόχειρα, δημοσιογράφος Ute Scheub, ήταν τότε έντεκα χρονών. Φέτος εκδόθηκε το βιβλίο της "Das falsche Leben - Eine Vatersuche" ("η ψεύτικη ζωή - εις αναζήτηση του πατρός"), όπου με βάση την ιστορία του πατέρα της περιγράφει το ψέμα της Γερμανίας στο οποίο μεγάλωσε κι αυτή.

Το βιβλίο της εκδόθηκε την Άνοιξη, αρκετό καιρό πριν την αποκάλυψη για το παρελθόν του Γκρας. Σε μια συνέντευξή της στο Ολλανδικό περιοδικό Groene Amsterdammer, η Scheub σχολιάζει την αποκάλυψη ως εξής:

"Η Δυτική Γερμανία κατοικούνταν από υποκριτές. Ο Γκρας ήταν η εξαίρεση, έγραφε και μιλούσε με πάθος κατά του ψεύδους (...) Το βρίσκω εξαιρετικά δύσκολο να διαπιστώνω ότι και τώρα οι υποκριτές είναι εκείνοι που φωνάζουν πιο δυνατά. Όλοι αυτοί οι άνθρωποι που αρπάζουν την ευκαιρία για να πάρουν εκδίκηση και που το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι να καλύψουν τα δικά τους οικογενειακά μυστικά." (...) "Ό,τι έκανε ο Γκρας δεν είναι τίποτε σε σχέση με όλες τις χιλιάδες δολοφόνους-ναζί που ποτέ δεν τιμωρήθηκαν και στους οποίους επετράπη να συνεχίσουν την καριέρα τους στην οικονομία και στα ΜΜΕ."

"Ο γνήσιος ποιητής πρέπει να βρει το 'μηχανάκι΄ του..."

O Τσαγκαρουσιάνος βγάζει από το αρχείο του κάποια αδημοσίευτα κομμάτια μιας παλιότερης συνέντευξης με τον Σαχτούρη. Μαθήματα (στ)οργής για την μειοψηφία της κοινωνίας - εκείνη για την οποία και μόνο φαίνονται σα να υπάρχουν οι ποιητές...

Μετα-φράσεις

Νέο 1: Στην Ελλάδα οι φιλόλογοι κι οι γνώστες έχουν σκύψει πάνω από τα γραπτά του Ροΐδη για να αποφανθούν αν οι μεταφορές τους στη Νέα Ελληνική είναι μέσα στα πλαίσια του επιτρεπτού.
Νέο 2: Στην Ολλανδία η Βίβλος κυκλοφόρησε μεταφρασμένη στη γλώσσα των SMS και σε συσκευασία τσέπης (κατανοητό αφού κόπηκαν τόσα γράμματα).
Το επόμενο βήμα είναι η απόδοση των απάντων του Ντοστογιέφσκι σε Ρέμπους για δύσκολους λύτες.

Γράφε, σβήνε - δουλειά να μη σου λείπει

Οι ζωγράφοι πάνε στη σχολή καλών τεχνών, οι μουσικοί στο Ωδείο, μόνο οι ταλαίπωροι οι συγγραφείς ξεπηδούν -κατά το ρομαντικό πρότυπο- από το πουθενά κι από παντού. Ή μήπως όχι; Ιδού ένα εξαίρετο άρθρο για την τέχνη του γραψίματος, του σβησίματος και την ανάγκη συνεργασίας ακόμα και για κάτι τόσο μοναχικό όπως το γράψιμο. Απλά πράγματα δηλαδή. Μου θύμισε ξανά αυτό που ο Τζόυς μας λέει για το νέο συγγραφέα: ότι στέκεται πίσω από το νεόφαντο έργο του "αόρατος, αποστεωμένος, αδιάφορος" κι ενίοτε "ξύνοντας τα νύχια του"...
Αλλά ας μην το παρακάνω, το εν λόγω άρθρο απλά προσπαθεί να αντικαταστήσει υπάρχοντες μύθους με άλλους, κρύβοντας στις ιστορίες που χρησιμοποιεί ως παραδείγματα, την ευκόλως εννοούμενη μοναδικότητα κάθε δημιουργήματος που βλέπει το φως. Διότι σε κάθε κανόνα που σερβίρει ένα εγχειρίδιο "δημιουργικής γραφής" υπάρχουν τόσες εξαιρέσεις όσες κι εφαρμογές του.

Ποιος γυρνάει τις σελίδες;

Ένας δημοφιλής χαρακτηρισμός της ξενόγλωσσης βιβλιοκριτικής είναι το "pageturner". Ένα βιβλίο χαρακτηρίζεται έτσι όταν ο/η συγγραφέας έχει δουλέψει τα βασικά συστατικά της πλοκής με τέτοιο τρόπο που σε κάθε σελίδα, αντί να σταματήσεις και να σκεφτείς, να πέφτεις στον καταναγκασμό του γυρίσματός της. Περιττό να αναφέρω ότι τα pageturner πουλάνε σαν τρελλά (πάει συνήθως παρέα με τον ποσοτικό χαρακτηρισμό του best seller).

Οι κριτικές δεν λένε αν αυτό είναι καλό ή κακό, μάλιστα υπάρχουν κριτικές καλές και κακές για pageturners (αλήθεια, υπάρχει Ελληνικός όρος;). Οι κριτικοί, με αχαρακτήριστη απάθεια κοιτάνε το επίτευγμα της τεχνικής σαν καταφέρνει να κρατήσει τους βαρεμένους, ανυπόμονους αναγνώστες από την αρχή μέχρι το τέλος. Γιατί, αν δεν είναι pageturner, ποιος ο λόγος να γυρίσεις τις σελίδες;

Έτσι είναι στο χώρο του γραψίματος που θέλει να μοιάσει με σινεμά blockbuster: οι σελίδες γυρίζουν, τα βιβλία εναλάσσονται και γίνεται φανερό ότι ο χαρακτηρισμός χρησιμοποιείται για το βιβλίο ενώ αναφέρεται ρητά και αμετάκλητα στον αναγνώστη: ο συγγραφέας απέθανε, ζήτω ο σελιδογυρίστρας homo sapiens που φυλλομετράει υποκείμενος στην γοητεία του δράματος του φυλλογυρίσματος, ρουφώντας μονορούφι τις σελίδες της αναγνωστικής ζωής του. Οι αναγνώστες έρχονται και παρέρχονται, η παραγωγή των σελίδων που φτιαχτήκαν για προσπεραστούν συνεχίζεται...

Ο μελοδραματισμός του μεταμοντέρνου

(ή πίσω στα ίδια δηλαδή)...

Για τον κύριο Coupland είχα ακούσει και διαβάσει πολλά, εκτός από τα βιβλία του. Γι' αυτό κι είχα απέναντί του την εγγενή αντιπάθεια κατά του συγγραφέα που πιο πολύ ακούγεται αυτός παρά το έργο του. Αλλά γι' αυτό μάλλον φταίει λιγότερο ο Coupland και περισσότερο τα ΜΜΕ που πήραν τις ατάκες του και τις πασάραν για σημαίες της Γενιάς Χ (ως μέλος της οποίας κατατάσσεται, σύμφωνα με τους δημοσιογράφους πάντα, και η υποφαινόμενη). Κάτι τέτοιες καταστάσεις ενασχόλησης με τα περί του κειμένου (αντί για την εντρύφηση στο βάθος του) είναι χαρακτηριστικές του μεταμοντέρνου, το οποίο όλο και πανηγυρίζει ότι βρήκε το νόημα για να κλαφτεί το επόμενο δευτερόλεπτο ότι του ξέφυγε πάλι.
Εν πάσει περιπτώσει, το προτελευταίο του βιβλίο (Hey, Nostradamus!) έπεσε τυχαία στα χέρια μου. Όπως είπα, δεν ξέρω τίποτα για το υπόλοιπο έργο του, αλλά το παρόν βιβλίο δεν με άφησε καθόλου ασυγκίνητη και μ' έκανε να παραμερίσω πολλές από τις προκαταλήψεις μου για το εν λόγω συγγραφέα. Γιατί;
Παρόλο που η κριτική τον εξαίρει τον Coupland ότι δεν πέφτει στον μελοδραματισμό, εγώ στις σελίδες του παρόντος βιβλίου βρήκα το πιο χαρακτηριστικό μελόδραμα που θα μπορούσε να βγάλει η γενιά μας. (Προσοχή, παραμένω στο επίπεδο φόρμας εδώ).
Για κάποιο λόγο οι κριτικοί επιμένουν να χωρίζουν τον κυνισμό από το μελόδραμα, μάλλον γιατί κι αυτοί μεγαλώσανε στην εποχή που το να κλαις για κείνο που σε πόναγε ήταν out (ενώ το να κλαις για ένα τραγούδι που συμβόλιζε τον πόνο σου ήταν in). Κοινώς, ανάμεσα σε μας και τη λύπη μας μπήκε ένα γυαλί, το γυαλί που τη μια στιγμή καθρέφτιζε τον εαυτό μας και την άλλη ό,τι ήταν από την άλλη μεριά. (Οι μπαμπάδες μας μάς χάρισαν απλόχερα το πεδίο της αναπαράστασης για να παίζουμε.)
Αν αληθεύει έστω κι ένα εκατοστό απ' ό,τι γράφτηκε για τα προηγούμενα του Coupland, μάλλον μπούχτισε πλέον ο άνθρωπος από την μπλαζέ αισθητική τού να ξυπνάς κάθε πρωί προσπαθώντας να αποδείξεις ότι οι πιθανότητές σου να επιβιώσεις είναι ακόμα μικρότερες κι από χτες, και δέχτηκε την κατιούσα των πιθανοτήτων σαν ένα αναπόφευκτο δώρο της φύσης. Νάτος λοιπόν ο γκουρού της γεννιάς μας (ένας απ' τους πολλούς), σε άψογο χειρισμό του λόγου ("και σε καλή οικονομία του υλικού του" όπως λέει και το σύνηθες κλισέ των Ελλήνων κριτικών λογοτεχνίας) αποφασίζει να κλάψει και να πονέσει. Η απόσταση που διατηρεί περίτεχνα με το αντικείμενο της λύπης, τούτη τη φορά δεν έχει να κάνει με το ύψωμα ενός ακόμα γυαλιού ανάμεσα σ' αυτόν και το αντικείμενό του (αυτό υπάρχει πάντα εκεί), αλλά πιο πολύ με μια προσπάθεια να καθαρίσει με την ανάστροφη του μανικιού του τη θολούρα που έχει κατακάτσει πάνω του.
Κι έτσι έχουμε μια Βορειοαμερικάνικη τραγωδία, ταϊσμένη από τις ιστορίες των ΜΜΕ που προσπαθεί με στυλ (στην επιφάνεια) αλλά με μανία (από κάτω) να βρει τις ρίζες της λύπης μιας γενιάς που της μάθανε μόνο να γελάει.

Ο Τομ και η απεμπλοκή της διήγησης

Όταν ο Τομ Ρόμπινς αποφάσισε να σκοτώσει την πλοκή, αυτή έσκασε στα χέρια του σαν πολύχρωμο βεγγαλικό κι έκανε τρεις φορές το γύρο της γης χορεύοντας πριν ξαναπέσει πάνω στη γη. Και πώς θα μπορούσε να γίνει αλλιώς;
Φωνάζει κάποιος από μέσα: "η εφηβεία μου κράτησε όσο και τα οχτώ βιβλία του γερο-Τομ". Μα η εφηβεία του εν λόγω συγγραφέα κρατάει όσο και τα γένια του Αλομπάρ. Ζωή να' χει.

Πάνος Καρνέζης: Γεννημένος στην Πάτρα, μηχανικός, μετανάστης, δέκα χρόνια στην Αγγλία (και ποιος ξέρει πόσα ακόμα), γράφει στα αγγλικά, μεταφράζει στα ελληνικά τη δουλειά του, οι κριτικοί τού κάνουν χώρο απλόχερα να περάσει κι είναι απ' τους λίγους που παραδέχεται ότι δεν γεννήθηκε με το μολύβι στο στόμα, αλλά έπρεπε να το πλάσει σιγά σιγά το σκηνικό του -και πάνω απ' όλα, με συνέπεια.

Το πρώτο του βιβλίο ("Little infamies") αποδεικνύει πως είναι τουλάχιστον ένας αξιοπρόσεκτος storyteller (ναι, σκόπιμα χρησιμοποιώ την αγγλική λέξη εδώ). Το χιούμορ του τόσο λεπτό που σε συλλαμβάνει με μια πολλά σημαίνουσα καθυστέρηση, μ' έναν ευρηματικό χρονισμό. Το σκηνικό του χωριού κι οι αρχετυπικοί του χαρακτήρες όλο και με κάποια θύμηση της ελληνικής επαρχίας θα ταιριάξει. Προφανώς και της αγγλικής, καταπώς δείχνει η απήχηση του βιβλίου... κοσμοπολίτης ο συγγραφέας και δίχως σύνορα το αποτέλεσμα, λοιπόν.

Είναι ίσως η πρώτη φορά που ένα φρέσκο συγγραφέα τον αισθάνομαι τόσο μα τόσο πολύ παιδί της γενιάς μου, της γενιάς μας, τόσο πολύ 'έναν από μας'. Οπότε, ανεξάρτητα από λογοτεχνικά και βιογραφικά σχόλια, ας μου επιτραπεί να του ευχηθώ καλή συνέχεια και -προπαντός- καλή συνέπεια.

JM Coetzee - Youth

Μια μικρή (υπο)σημείωση για ένα μικρό σε μέγεθος αλλά μεγάλο σε εμβέλεια βιβλίο, από τον συγγραφέα στον οποίο δόθηκε το φετινό Νόμπελ. Η 'μεγάλη εμβέλεια' αποτελεί μια καθαρά προσωπική και υποκειμενική διαπίστωση, χωρίς ίχνος αυθεντίας και προσποίησης. Ο Guardian προσφέρει ένα απόσπασμα.

* Βλέπω ότι τον Coetzee τον λένε ΚΟΥΤΣΙ στα Ελληνικά. Αν μου επιτραπόταν θα επέλεγα το Κουτσέ σαν κοντινότερο στη(νοτιοαφρικάνικη/ολλανδική) εκφορά του ονόματος. Δεν ξέρω αν το συγκεκριμένο βιβλίο έχει μεταφραστεί στα Ελληνικά, πάντως το πρωτότυπο στην Αγγλική γλώσσα είναι η καλύτερη επιλογή. Ειδικά αν σκεφτεί κανείς ότι η οικονομία του λόγου και η πυκνή και καλοπλεγμένη υφή της αφήγησης είναι ακριβώς αυτό που κάνει μια πλοκή χωρίς ιδιαίτερες εκπλήξεις και καινοτομίες να βγει τελικά στο προσκήνιο στιβαρά και απρόοπτα. Κάτι σαν κεραυνός εν αιθρία, που λέει και το κλισέ.